ធ្វើដំណើរឲ្យកាន់តែប្រសើរ

ដំណើរប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវនៅកម្ពុជា

របៀបទស្សនាដោយផ្តល់ផលប៉ះពាល់វិជ្ជមាន — សម្រាប់មនុស្ស វប្បធម៌ និងធម្មជាតិ។

សេចក្ដីសង្ខេបខ្លី

គ្របសម្លៀកបំពាក់ពេលទស្សនាប្រាសាទ។ កុំទស្សនាមណ្ឌលកុមារកំព្រាឡើយ — ភាគច្រើនមិនមែនជាមណ្ឌលពិតប្រាកដទេ។ កុំជិះដំរី។ ទិញសិប្បកម្មពីសហករណ៍សិល្បករ។ ជួលមគ្គុទ្ទេសក៍ក្នុងស្រុកដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ។ ស្នាក់នៅផ្ទះសំណាក់ដែលគ្រប់គ្រងដោយអ្នកមូលដ្ឋាន។ ជម្រើសទាំងនេះនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរដ៏មានអត្ថន័យដល់សហគមន៍កម្ពុជាដែលអ្នកកំពុងទៅទស្សនា។

សុជីវធម៌នៅប្រាសាទ

អង្គរវត្ត និងវត្តអារាមរាប់ពាន់កន្លែងកំពុងសកម្មនៅកម្ពុជា គឺជាកន្លែងសក្ការៈបូជាដ៏រស់រវើក។ ក្បួនច្បាប់ទាំងនេះមិនមែនជាការណែនាំធម្មតាទេ។

គ្របស្មា និងជង្គង់ជានិច្ច — គ្រប់ពេលវេលា នៅគ្រប់ប្រាសាទ និងវត្តអារាមកំពុងសកម្មទាំងអស់

ដោះស្បែកជើងមុននឹងចូលទៅកាន់ខ្ទមសក្ការៈ ឧបោសថខាងក្នុង ឬកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ព្រះសង្ឃ

និយាយ និងធ្វើចលនាដោយស្ងប់ស្ងាត់ — ទីនេះជាកន្លែងសក្ការៈបូជាកំពុងសកម្ម មិនមែនជាស្ទូឌីយោថតរូបទេ

សុំការអនុញ្ញាតមុននឹងថតរូបព្រះសង្ឃ ឬអ្នកគោរពបូជា

ដើរតាមទិសទ្រនិចនាឡិកាជុំវិញផ្ទូក និងខ្ទមសក្ការៈ (ទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនា)

ហាមឡើងលើជញ្ជាំងប្រាសាទ រូបចម្លាក់ ឬបន្ទះចម្លាក់ស្នាដៃ

ហាមធ្វើកាយវិការចង្អុលដៃ ឬបង្ហាញភាពមិនគោរពចំពោះរូបចម្លាក់សក្ការៈ

ហាមប៉ះពាល់រូបព្រះពុទ្ធ ឬលូកដៃចូលទៅក្នុងខ្ទមសក្ការៈ

ហាមថើប ឬឱបគ្នានៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ

ស្ត្រីមិនត្រូវប៉ះពាល់ព្រះសង្ឃ ឬប្រគល់វត្ថុដោយផ្ទាល់ដៃទៅព្រះសង្ឃឡើយ

ហាមទស្សនាមណ្ឌលកុមារកំព្រា

កម្ពុជាបានឃើញការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃ «មណ្ឌលកុមារកំព្រា» ដែលមានគោលបំណងចម្បងទាក់ទាញការបរិច្ចាគ និងការមកទស្សនារបស់ភ្ញៀវទេសចរ។ ការស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការយូនីសេហ្វ (UNICEF) បានរកឃើញថា កុមារក្នុងគ្រឹះស្ថានថែទាំកុមារបែបស្នាក់នៅរបស់កម្ពុជា រហូតដល់ ៨០% មានឪពុកម្តាយម្នាក់ ឬច្រើននាក់នៅរស់។ ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅទីនោះ — ជាញឹកញាប់ដោយក្រុមគ្រួសារដែលមិនអាចមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសិក្សា — ព្រោះការចាប់អារម្មណ៍របស់ភ្ញៀវទេសចរបង្កើតជាតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច។

ការទស្សនាមណ្ឌលកុមារកំព្រា ទោះបីមានចេតនាល្អក៏ដោយ ក៏ជាការឧបត្ថម្ភថវិកាដោយផ្ទាល់ដល់ប្រព័ន្ធមួយដែលញែកកុមារចេញពីក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដកហូតនូវទំនាក់ទំនងស្និទ្ធស្នាលដ៏មានស្ថេរភាព និងបង្ហាញពួកគេទៅនឹងចរាចរណ៍មនុស្សចម្លែកមិនចេះចប់។ រឿងនេះបង្កជាការខូចខាតផ្លូវចិត្តរយៈពេលវែងដែលអាចវាស់វែងបាន។

ជំនួសមកវិញ សូមគាំទ្រ៖ Friends International (FCF), Children's Action for Development (CAD) ឬ Smiling Gecko — អង្គការទាំងនេះធ្វើការលើកិច្ចការពារគ្រួសារ និងអប់រំ។

គាំទ្រសហគមន៍ក្នុងស្រុក

ទិញផលិតផលដោយផ្ទាល់ពីសិល្បករ

សូត្រ ប្រដាប់លាបនិស្ស័យ ការងារប្រាក់ និងក្រមារបស់កម្ពុជា មានគុណភាពកម្រិតពិភពលោក។ សូមទិញពីសហករណ៍ និងផ្សារលក់សិប្បកម្ម (ផ្សាររុស្ស៊ីនៅភ្នំពេញ, Artisans Angkor នៅសៀមរាប) ជាជាងហាងលក់អនុស្សាវរីយ៍នៅព្រលានយន្តហោះ។ ដូច្នេះលុយកាន់តែច្រើនទៅដល់អ្នកផលិតដោយផ្ទាល់។

ជួលមគ្គុទ្ទេសក៍ក្នុងស្រុក

មគ្គុទ្ទេសក៍កម្ពុជាដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណនៅអង្គរ ធ្វើឱ្យបទពិសោធន៍កាន់តែស៊ីជម្រៅ — ហើយរកបានចំណូល ៥–១០ ដងច្រើនជាងអ្នកបើកបររថតុកតុករកបានពីកម្រៃជើងសារ។ អង្គការអង្គរ (Angkor Enterprise) និងក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ អាចភ្ជាប់អ្នកជាមួយមគ្គុទ្ទេសក៍ដែលមានវិញ្ញាបនបត្រ (២៥–៤០ ដុល្លារ/ពាក់កណ្តាលថ្ងៃ)។

ស្នាក់នៅផ្ទះសំណាក់ក្នុងស្រុក

ខ្សែសង្វាក់សណ្ឋាគារអន្តរជាតិធំៗច្រើនតែយកប្រាក់ចំណេញភាគច្រើនចេញទៅក្រៅប្រទេស។ ផ្ទះសំណាក់ប៉ូទិក និងកន្លែងស្នាក់នៅជាមួយគ្រួសារ — ជាពិសេសនៅកំពត បាត់ដំបង និងមណ្ឌលគិរី — រក្សាលុយឱ្យបង្វិលក្នុងស្រុក ហើយផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ពិតប្រាកដជាងច្រើន។

បរិភោគអាហារខ្មែរ

ម្ហូបអាហារកម្ពុជាមានលក្ខណៈពិសេស និងមិនសូវត្រូវបានគេកោតសរសើរគ្រប់គ្រាន់។ សូមជ្រើសរើសភោជនីយដ្ឋានខ្មែរជាជាងខ្សែសង្វាក់អន្តរជាតិ។ ផ្សារ និងហាងបាយក្នុងស្រុកដែលអ្នកមូលដ្ឋានញ៉ាំ រក្សាចំណូលពីម្ហូបអាហារនៅក្នុងសហគមន៍ ហើយម្ហូបក៏ឆ្ងាញ់ជាងដែរ។

បទពិសោធន៍សត្វព្រៃប្រកបដោយសីលធម៌

កម្ពុជាមានសត្វព្រៃដ៏អស្ចារ្យ — ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គ ស្វាព្រហស្តទោលនៅព្រៃភ្នំក្រវាញ និងអណ្តើកសមុទ្របំពងស្រូវនៅតាមកោះនានា។ សូមរួមគ្នារក្សាវាឱ្យបានដូច្នេះជានិច្ច។

ការជិះដំរី — ជៀសវាង

ការជិះដំរីជាពាណិជ្ជកម្ម បង្កគ្រោះថ្នាក់ផ្នែករាងកាយ និងផ្លូវចិត្តរយៈពេលវែង។ Cardamom Tented Camp និង Elephant Valley Project ផ្តល់ជម្រើសសម្រាប់សង្កេតមើលដំរីដោយពិតប្រាកដ ជាកន្លែងដែលដំរីអាចដើរលេងដោយសេរី។

ការថតរូបជាមួយខ្លា ស្វា និងស្លូឡូរីស — ជៀសវាង

សេវាកម្ម «ថតរូបជាមួយខ្លា» និងកន្លែងថតរូបជាមួយស្លូឡូរីស ពាក់ព័ន្ធនឹងសត្វព្រៃដែលត្រូវបានឃុំឃាំងក្នុងភាពរងទុក្ខ។ សកម្មភាពទាំងនេះខុសច្បាប់កម្ពុជា។ សូមដើរចេញឱ្យឆ្ងាយ។

ការទស្សនាកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមក្រពើ — ជៀសវាង

កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមក្រពើដែលអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវប៉ះពាល់ជាមួយសត្វ ជាទូទៅចិញ្ចឹមសត្វក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមិនមានមនុស្សធម៌។ សូមសង្កេតមើលសត្វព្រៃនៅក្នុងទីជម្រកធម្មជាតិ មិនមែននៅកន្លែងអាជីវកម្មទេ។

ផ្សារលក់សត្វព្រៃ — ជៀសវាង

ហាមទិញសត្វ គ្រឿងសត្វ សំបកខ្យង ផ្កាថ្ម ឬរុក្ខជាតិកម្រៗពីផ្សារឡើយ។ ការធ្វើដូច្នេះឧបត្ថម្ភផ្ទាល់ដល់ការបរបាញ់ខុសច្បាប់ និងការជួញដូរសត្វព្រៃ។ សូមរាយការណ៍ទៅអង្គការសង្គ្រោះសត្វព្រៃពិភពលោកសាខាកម្ពុជា (WCS Cambodia) ប្រសិនបើអ្នកឃើញការលក់កំពុងកើតឡើង។

បទពិសោធន៍សត្វព្រៃប្រកបដោយសីលធម៌ដែលគួរស្វែងរក

ការទស្សនាផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គខេត្តក្រចេះ — ដំណើរទស្សនាតាមទូកដែលរក្សាចម្ងាយសុវត្ថិភាព
ដំណើរដើរលេងសង្កេតមើលស្វាព្រហស្តទោលនៅភ្នំក្រវាញ ជាមួយអេកូទេសចរណ៍សហគមន៍ជីផាត់ (Chi Phat)
ការសង្កេតមើលអណ្តើកសមុទ្របំពងស្រូវនៅឧទ្យានជាតិរាម (វិច្ឆិកា–កុម្ភៈ)
គម្រោង Elephant Valley Project ខេត្តមណ្ឌលគិរី — ដើររួមជាមួយដំរី ប៉ុន្តែមិនដែលជិះឡើយ
ការមើលបក្សី នៅតំបន់ការពារជីវមណ្ឌលព្រែកទាល់ លើបឹងទន្លេសាប

ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន

កាត់បន្ថយការប្រើប្លាស្ទិក

សូមយកដបទឹកអាចប្រើឡើងវិញដែលមានតម្រងតាមខ្លួន។ កម្ពុជាបង្កើតសំរាមប្លាស្ទិកយ៉ាងច្រើន។ សូមបំពេញទឹកនៅផ្ទះសំណាក់ និងជៀសវាងកាបូបប្លាស្ទិកប្រើតែម្តងនៅតាមផ្សារ។

ជ្រើសរើសកន្លែងស្នាក់នៅដែលមានវិញ្ញាបនបត្របរិស្ថាន

Cardamom Tented Camp, Shinta Mani Wild និងកន្លែងស្នាក់នៅជាមួយគ្រួសារសហគមន៍នៅជីផាត់ បានឧបត្ថម្ភយ៉ាងសកម្មដល់ការអភិរក្ស និងផ្តល់ការងារដល់អ្នកមូលដ្ឋាន។

ដើរតាមផ្លូវដែលបានកំណត់

នៅអង្គរ ឧទ្យានជាតិរាម និងភ្នំក្រវាញ ការចេញផុតពីផ្លូវដែលបានកំណត់ បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ប្រព័ន្ធឬសកម្រិតងាយបាក់បែក និងទីតាំងបុរាណវិទ្យា។

ជៀសវាងឡេការពារកម្ដៅដែលបំផ្លាញផ្កាថ្ម

នៅតាមកោះនានា សូមប្រើឡេការពារកម្ដៅដែលមិនបំផ្លាញផ្កាថ្ម (គ្មានសារធាតុ oxybenzone ឬ octinoxate)។ ផ្កាថ្មរបស់កម្ពុជា កំពុងស្តារឡើងវិញពីព្រឹត្តិការណ៍ស្លាប់ពណ៌ ហើយការបំពុលគីមី ពន្លឿនការខូចខាត។

សំណួរដែលសួរញឹកញាប់

តើលក្ខខណ្ឌសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ចូលប្រាសាទនៅកម្ពុជាយ៉ាងដូចម្តេច?

ប្រាសាទ និងវត្តអារាមកំពុងសកម្មទាំងអស់នៅកម្ពុជា តម្រូវឱ្យគ្របស្មា និងជង្គង់។ ក្បួនច្បាប់នេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងតឹងរឹងនៅអង្គរវត្ត អង្គរធំ ប្រាសាទបាយ័ន និងតាព្រហ្ម។ សូមស្លៀកខោវែងស្រាល ឬសំពត់វែង។ ក្នុងករណីចាំបាច់ ក្រណាត់ស្តើងអាចប្រើគ្របស្មាដែលនៅឱបទទេបាន — អ្នកលក់មានលក់ជិតទ្វារប្រាសាទ។

តើគួរទស្សនាមណ្ឌលកុមារកំព្រានៅកម្ពុជាដែរឬទេ?

ទេ។ កុមារភាគច្រើនបំផុតនៅក្នុង «មណ្ឌលកុមារកំព្រា» របស់កម្ពុជា តាមពិតមិនមែនជាកុមារកំព្រាទេ — ពួកគេមានឪពុកម្តាយនៅរស់ ហើយត្រូវបានបញ្ជូនទៅទីនោះដើម្បីទាក់ទាញការបរិច្ចាគពីភ្ញៀវទេសចរ។ ការទៅទស្សនាបង្កើនតម្រូវការសម្រាប់ម៉ូដែលអាជីវកម្មដែលញែកកុមារចេញពីក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ។ ជំនួសមកវិញ សូមគាំទ្រអង្គការសុខុមាលភាពកុមារស្របច្បាប់ដូចជា Friends International (FCF)។

តើការជិះដំរីនៅកម្ពុជាមានសីលធម៌ដែរឬទេ?

ទេ។ ការជិះដំរីជាពាណិជ្ជកម្មពាក់ព័ន្ធនឹងវិធីសាស្ត្រហ្វឹកហាត់ (ហៅថា phajaan) ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ផ្លូវចិត្តជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ការដែលដំរីត្រូវលីទម្ងន់អ្នកជិះលើខ្នង នាំឱ្យខូចខាតឆ្អឹងខ្នងតាមពេលវេលា។ ជំនួសមកវិញ សូមទស្សនា Elephant Valley Project ឬ Cardamom Tented Camp ជាកន្លែងដែលដំរីរស់នៅដោយសេរី និងគ្រាន់តែឱ្យសង្កេតមើល មិនមែនសម្រាប់ជិះទេ។

តើខ្ញុំអាចគាំទ្រសហគមន៍ក្នុងស្រុកនៅកម្ពុជាដោយរបៀបណា?

ទិញសិប្បកម្មពីសហករណ៍សិល្បករ (Artisans Angkor, Rehash Trash, Watthan)។ ជួលមគ្គុទ្ទេសក៍ក្នុងស្រុកដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ។ ស្នាក់នៅផ្ទះសំណាក់ក្នុងស្រុកនៅទីក្រុងតូចៗ។ បរិភោគនៅភោជនីយដ្ឋានខ្មែរ និងផ្សារ។ ជម្រើសសាមញ្ញទាំងនេះ រក្សាភាគរយចំណាយរបស់ភ្ញៀវទេសចរឱ្យនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកកាន់តែច្រើន។

តើមានសុវត្ថិភាពទេក្នុងការហែលទឹកជាមួយអណ្តើកសមុទ្រ ឬប៉ះពាល់សត្វសមុទ្រនៅកម្ពុជា?

ហាមប៉ះពាល់សត្វសមុទ្រ ផ្កាថ្ម ឬអណ្តើកសមុទ្រឡើយ។ កោះរុង និងកោះនានានៅភាគខាងត្បូង មានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្កាថ្ម។ ការប៉ះពាល់ផ្កាថ្មធ្វើឱ្យវាស្លាប់។ សូមជ្រើសរើសក្រុមហ៊ុនហែលទឹកមុជទឹក ដែលអនុវត្តគោលការណ៍ហាមប៉ះពាល់យ៉ាងតឹងរឹង។ រក្សាចម្ងាយ ២ ម៉ែត្រពីអណ្តើកសមុទ្រ ហើយរាយការណ៍ការឱ្យចំណី ឬចាប់ដោយខុសច្បាប់។

តើគួរធ្វើដូចម្តេចចំពោះអ្នកសុំទាន និងកុមារលក់ទំនិញ?

ការឱ្យលុយសុទ្ធដល់កុមារសុំទាន ឬលក់ទំនិញនៅជិតប្រាសាទ (ជាពិសេសអង្គរ) នាំយកកុមារចេញពីសាលារៀនដោយផ្ទាល់ ហើយចូលទៅក្នុងវិស័យទេសចរណ៍។ ប្រសិនបើអ្នកចង់ជួយ សូមបរិច្ចាគទៅអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដែលធ្វើការលើអប់រំ និងភាពក្រីក្រ៖ Children's Action for Development (CAD) ឬ Smiling Gecko។ ជំនួសមកវិញ សូមទិញផលិតផលពីសិល្បករ និងអ្នកលក់ដែលពេញវ័យ។

បន្តរៀបចំដំណើរ

ទិដ្ឋាការសម្រាប់កម្ពុជា → សុខភាព និងសុវត្ថិភាព → ពេលវេលាល្អបំផុតដើម្បីទស្សនា →